قیمت طلا، سکه و دلار در زمان جنگ چه میشود؟ بررسی ۴ بحران اخیر با دادههای بازار
در چهار بحران اخیر ایران، قیمت سکه امامی در روزهای اول بین حدود ۴ تا ۲۸ درصد و دلار بین حدود ۵ تا ۲۰ درصد بالا رفت. اما در دو مورد، یعنی درگیری فروردین ۱۴۰۳ و جنگ ۱۲ روزهی خرداد ۱۴۰۴، بخش بزرگی از این رشد در چند روز تا چند هفته بعد پس داده شد. فقط وقتی بحران روی عوامل پایهی اقتصاد اثر ماندگار گذاشت، مثل بازگشت تحریمهای سازمان ملل در مهر ۱۴۰۴، رشد قیمت ماندگار شد. در این مقاله با دادههای روزانهی بازار نشان میدهیم قیمت طلا، سکه و دلار در هر بحران چه مسیری رفت و از آن چه درسی میشود گرفت.
قیمت سکه امامی در ۴ بحران اخیر
جدول زیر قیمت سکه امامی را در سه نقطه نشان میدهد: آخرین روز قبل از هر رویداد، بالاترین قیمت در روزهای بحران و حدود یک ماه بعد.
| رویداد | قبل از رویداد | بالاترین قیمت در روزهای بحران | حدود یک ماه بعد |
|---|---|---|---|
| درگیری فروردین ۱۴۰۳ | ۴۳٫۷۱ (۲۴ فروردین) | ۴۵٫۴۹ (۲۵ فروردین) (۴٫۱٪ رشد) | ۴۱٫۵۱ (۲۴ اردیبهشت) (۵٪ افت) |
| درگیری مهر و آبان ۱۴۰۳ | ۴۶٫۲۷ (۹ مهر) | ۵۵٫۶۳ (۳۰ مهر) (۲۰٫۲٪ رشد) | ۵۳٫۱۲ (۱۱ آبان) (۱۴٫۸٪ رشد) |
| جنگ ۱۲ روزه (خرداد ۱۴۰۴) | ۷۳٫۴ (۲۲ خرداد) | ۸۰ (۲۹ خرداد) (۹٪ رشد) | ۸۰٫۲ (۲۲ تیر) (۹٫۳٪ رشد) |
| بازگشت تحریمهای سازمان ملل (مهر ۱۴۰۴) | ۹۲٫۸ (۲۳ و ۲۴ شهریور) | ۱۱۸٫۴ (۱۶ مهر) (۲۷٫۶٪ رشد) | ۱۱۲٫۶ (۳۰ مهر) (۲۱٫۳٪ رشد) |
نمودار نشان میدهد ستون «یک ماه بعد» در سه رویداد از ستون «اوج» کوتاهتر است؛ یعنی بخشی از رشد هیجانی پس داده شد. در فروردین ۱۴۰۳ این برگشت آنقدر زیاد بود که سکه یک ماه بعد حدود ۵ درصد ارزانتر از قبل از بحران بود. فقط در جنگ ۱۲ روزه، سکه یک ماه بعد کمی بالاتر از اوج روزهای جنگ بود که دلیلش رشد دوبارهی دلار در تیر ۱۴۰۴ بود.
قیمت دلار در همین ۴ بحران
| رویداد | قبل از رویداد | بالاترین قیمت در روزهای بحران | حدود یک ماه بعد |
|---|---|---|---|
| درگیری فروردین ۱۴۰۳ | ۶۴٫۵ (۲۴ فروردین) | ۶۷٫۶۵ (۲۶ فروردین) (۴٫۹٪ رشد) | ۵۹٫۶ (۲۴ اردیبهشت) (۷٫۶٪ افت) |
| درگیری مهر و آبان ۱۴۰۳ | ۶۰٫۶۵ (۹ مهر) | ۶۹٫۱ (۴ آبان) (۱۳٫۹٪ رشد) | ۶۸٫۴۵ (۱۱ آبان) (۱۲٫۹٪ رشد) |
| جنگ ۱۲ روزه (خرداد ۱۴۰۴) | ۸۴٫۰۵ (۲۲ خرداد) | ۹۳٫۶ (۲۸ خرداد) (۱۱٫۴٪ رشد) | ۸۹٫۱۵ (۲۲ تیر) (۶٫۱٪ رشد) |
| بازگشت تحریمهای سازمان ملل (مهر ۱۴۰۴) | ۹۷٫۹ (۲۳ و ۲۴ شهریور) | ۱۱۷٫۱ (۱۰ مهر) (۱۹٫۶٪ رشد) | ۱۰۷٫۸۵ (۳۰ مهر) (۱۰٫۲٪ رشد) |
دلار الگوی مشابهی داشت. در هر چهار رویداد، دلار در روزهای اول بالا رفت. بعد از درگیری فروردین ۱۴۰۳ یک ماه بعد حدود ۸ درصد ارزانتر از قبل از بحران بود، و یک روز بعد از آتشبس جنگ ۱۲ روزه حدود ۱۱ درصد افت کرد. روند بلندمدت دلار را در نمودار قیمت دلار در ۱۰ سال گذشته ببینید.
بازار در هر بحران چه مسیری رفت؟
درگیری فروردین ۱۴۰۳؛ جهش کوتاه و برگشت سریع
شب ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ با حملهی ایران به اسرائیل، سکه همان روز حدود ۴ درصد و دلار تا روز بعد حدود ۵ درصد بالا رفت. با پاسخ محدود اسرائیل در ۳۱ فروردین و آرام شدن اوضاع، هیجان فروکش کرد. سکه تا ۹ اردیبهشت به حدود ۴۰٫۳ میلیون تومان و دلار تا اواسط اردیبهشت به حدود ۵۹ هزار تومان رسید؛ هر دو پایینتر از قبل از بحران. کسی که در اوج خریده بود، یک ماه بعد حدود ۹ درصد روی سکه و ۱۲ درصد روی دلار زیان داشت.
مهر و آبان ۱۴۰۳؛ همزمانی بحران با رکورد طلای جهانی
بعد از حملهی ۱۰ مهر ۱۴۰۳ و در انتظار پاسخ اسرائیل، سکه در کمتر از سه هفته حدود ۲۰ درصد بالا رفت و دلار تا ۴ آبان حدود ۱۴ درصد. بخشی از این رشد به بحران مربوط نبود: طلای جهانی در همین ماه رکورد زد و قیمت سکه را از طریق ارزش ذاتی بالا برد. با حملهی محدود اسرائیل در ۵ آبان، سکه در یک روز حدود ۷ درصد افت کرد و تا ۲۱ آبان به حدود ۴۷٫۹ میلیون تومان رسید.
جنگ ۱۲ روزهی خرداد ۱۴۰۴؛ بازار کمعمق و قیمتهای ثابت
با شروع جنگ در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، دلار در چند روز حدود ۱۱ درصد بالا رفت و سکه حدود ۹ درصد. نکتهی مهم این دوره در خود آرشیو قیمت دیده میشود: قیمت سکه از ۲۹ خرداد تا ۳ تیر هر روز دقیقاً همان ۸۰ میلیون تومان ثبت شده و قیمت دلار هم از ۲۸ تا ۳۱ خرداد ثابت مانده است. این یعنی معاملات تقریباً متوقف بود و کسی که در این روزها نیاز به نقد کردن دارایی داشت، با بازار عملاً بسته روبهرو بود. یک روز بعد از آتشبس در ۳ تیر، سکه به حدود ۷۴٫۹ میلیون و دلار به حدود ۸۳ هزار تومان برگشت؛ اما با رشد دوبارهی دلار در هفتهی بعد، سکه در ۹ تیر به حدود ۸۳٫۲ میلیون تومان رسید.
بازگشت تحریمهای سازمان ملل در مهر ۱۴۰۴؛ رشدی که ماندگار شد
این رویداد با سه مورد قبل فرق داشت: تحریمها مستقیم روی درآمد ارزی و تجارت اثر میگذاشتند. بازار از چند هفته قبل از اجرای تحریمها در ۶ مهر ۱۴۰۴ واکنش نشان داد و سکه از حدود ۹۲٫۸ میلیون تومان در اواسط شهریور تا ۱۶ مهر به حدود ۱۱۸٫۴ میلیون تومان رسید؛ رشدی حدود ۲۸ درصدی. یک ماه بعد، با وجود کمی اصلاح، سکه هنوز حدود ۲۱ درصد بالاتر از قبل بود و روند صعودی آن تا ماهها بعد ادامه پیدا کرد. روند کامل این دوره را در نمودار قیمت سکه امامی ببینید.
طلای جهانی در جنگها چه رفتاری داشته است؟
قیمت طلا در ایران از ضرب قیمت جهانی طلا در نرخ دلار به دست میآید، بهاضافهی حباب داخلی. پس جنگ میتواند از دو مسیر روی طلای ایران اثر بگذارد. نمونههای جهانی نشان میدهند خود طلای جهانی هم معمولاً همین الگوی «جهش با خبر، برگشت بعد از روشن شدن وضعیت» را دارد:
- جنگ خلیج فارس (۱۹۹۰ و ۱۹۹۱): بعد از حملهی عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹، اونس طلا از حدود ۳۷۰ دلار به بیش از ۴۰۰ دلار رسید. اما در روز شروع عملیات نظامی آمریکا در دی ۱۳۶۹، طلا حدود ۳۰ دلار افت کرد؛ یعنی بازار قبل از جنگ واقعی، ترس را قیمتگذاری کرده بود.
- جنگ اوکراین (۲۰۲۲): اونس طلا از حدود ۱٬۹۰۰ دلار قبل از حملهی روسیه در اسفند ۱۴۰۰، در کمتر از دو هفته به حدود ۲٬۰۵۰ دلار رسید. تا پایان همان ماه به حدود ۱٬۹۰۰ تا ۱٬۹۵۰ دلار برگشت و در ماههای بعد با افزایش نرخ بهرهی آمریکا پایینتر هم رفت.
دلایل جایگاه طلا بهعنوان دارایی امن و عوامل دیگر قیمت آن را در طلا چیست و چرا ارزشمند است توضیح دادهایم.
چه الگویی از این دادهها دیده میشود؟
- جهش اول با خبر است، نه با واقعیت. در هر چهار مورد بیشترین رشد در روزهای اول یا حتی قبل از رویداد اتفاق افتاد؛ وقتی هنوز معلوم نبود بحران چقدر جدی است.
- آرام شدن اوضاع یعنی برگشت بخشی از رشد. بعد از فروردین ۱۴۰۳، آبان ۱۴۰۳ و آتشبس جنگ ۱۲ روزه، قیمتها در چند روز چند درصد پایین آمدند.
- دوام رشد به عوامل پایه بستگی دارد. وقتی بحران روی دلار، درآمد ارزی و تورم اثر ماندگار گذاشت (مهر ۱۴۰۴)، قیمتها پایین نیامدند. وقتی بحران کوتاه بود، رشد هم کوتاه بود.
- بازار در بحران کمعمق میشود. تعداد معاملات کم و فاصلهی قیمت خرید و فروش زیاد میشود و گاهی معامله عملاً ممکن نیست. اگر با این مفهوم آشنا نیستید، عمق بازار چیست را بخوانید.
- حباب سکه در بحران بزرگ میشود. هیجان خرید، قیمت سکه را بیشتر از ارزش طلای داخل آن بالا میبرد و همین حباب بعد از آرام شدن زودتر تخلیه میشود؛ حباب سکه چیست را ببینید.
در زمان بحران با سرمایهمان چه کنیم؟
هدف این بخش پیشبینی آینده نیست؛ مرور کارهایی است که دادههای همین چهار بحران نشان میدهد ریسک را کم میکند:
- در اوج هیجان خرید نکنید. خریداران روزهای اوج در سه بحران از چهار مورد، چند هفته بعد زیان داشتند. اگر قصد خرید دارید، خرید پلهای در چند مرحله ریسک انتخاب زمان را کم میکند.
- در کف ترس هم نفروشید. فروش اضطراری در روزهایی که بازار کمعمق است، معمولاً با قیمت بدتری انجام میشود.
- نقدینگی ضروری را جدا نگه دارید. بخشی از پول را برای هزینههای چند ماه آینده نقد نگه دارید تا مجبور نشوید دارایی را در بدترین زمان بفروشید.
- دسترسی را هم در نظر بگیرید. در روزهای بحران ممکن است اینترنت، بانک یا بازار محدود شود. برای داراییهایی که آنلاین نگه میدارید، شرایط تحویل فیزیکی را از قبل بدانید؛ در اکوکوچ این شرایط در صفحهی تحویل فیزیکی آمده است.
- سرمایه را تقسیم کنید. در این چهار بحران سکه و دلار تقریباً همسو حرکت کردند و هیچکدام برندهی همیشگی نبود. ترکیب طلا با داراییهای دیگر نوسان سبد را کم میکند؛ مقایسه بازدهی طلا، سکه، نقره و دلار در ۱۰ سال گذشته را ببینید.
برای دنبال کردن قیمت لحظهای و خرید با هر مبلغی، میتوانید از خرید طلای آبشده، خرید سکه امامی و خرید تتر در اکوکوچ استفاده کنید. اگر نمیدانید چه سهمی از سرمایهتان باید در هر دارایی باشد، کارنامه اقتصادی اکوکوچ کمکتان میکند ریسکپذیری خودتان را بشناسید.
این مقاله تحلیل دادههای گذشتهی بازار است و پیشبینی رویدادهای سیاسی یا توصیهی خرید و فروش نیست. هر بحران شرایط خودش را دارد و رفتار بازار در گذشته تضمینی برای آینده نیست.
سوالات متداول
آیا در زمان جنگ طلا و سکه گران میشود؟
در چهار بحران اخیر، قیمت سکه امامی در روزهای اول بین حدود ۴ تا ۲۸ درصد بالا رفت. اما میزان و دوام این رشد به نوع بحران بستگی داشت: بعد از درگیری فروردین ۱۴۰۳ سکه در کمتر از یک ماه زیر قیمت قبل از بحران برگشت، ولی بعد از بازگشت تحریمهای سازمان ملل رشد آن ماندگار شد.
بعد از جنگ قیمت طلا و سکه پایین میآید؟
معمولاً بخشی از رشد هیجانی بعد از آرام شدن اوضاع پس داده میشود؛ مثلاً یک روز بعد از آتشبس جنگ ۱۲ روزه، سکه حدود ۶ درصد و دلار حدود ۱۱ درصد ارزان شد. اما اگر بحران روی دلار، تورم یا تحریمها اثر ماندگار بگذارد، قیمتها در سطح بالاتری میمانند.
در زمان جنگ طلا بخریم یا دلار؟
در این چهار رویداد سکه و دلار تقریباً همسو حرکت کردند و هیچکدام برندهی همیشگی نبود. مهمتر از نوع دارایی، خرید نکردن در اوج هیجان و تقسیم سرمایه بین چند دارایی است.
چرا در روزهای جنگ خرید و فروش طلا سخت میشود؟
در روزهای بحران معاملات کم میشود، فاصلهی قیمت خرید و فروش زیاد میشود و گاهی دسترسی به اینترنت یا بانک محدود است. در آرشیو قیمت سکه در روزهای جنگ ۱۲ روزه، قیمت چند روز پشتسرهم ثابت ثبت شده که نشانهی کم شدن معاملات است.
بهترین زمان خرید طلا در بحران چه زمانی است؟
هیچکس نمیتواند اوج یا کف قیمت را از قبل بداند. دادهها نشان میدهد خرید در روزهای اوج هیجان بیشترین ریسک را دارد. خرید پلهای در چند مرحله، ریسک انتخاب زمان را کم میکند.